Arabuluculuk, uyuşmazlığın tarafsız ve bağımsız bir arabulucunun yardımıyla, tarafların kendi iradeleriyle çözülmesini sağlayan bir yöntemdir. Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kanunen zorunludur; diğerlerinde ise taraflar isterlerse arabuluculuğa gidebilir. Av. Bengü Kökten avukat olmasının yanında arabulucudur ve arabuluculuk süreçlerinde tarafların avukatı olarak da destek verir.
Önemli: Aynı uyuşmazlıkta bir kişi hem bir tarafın avukatı hem de arabulucu olarak görev alamaz. Arabulucu, taraflar arasında tarafsız kalmak zorundadır.
Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklar
- İşçi ve işveren alacakları, tazminat ve işe iade (1 Ocak 2018’den beri)
- Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacaklar (1 Ocak 2019’dan beri)
- Tüketici uyuşmazlıkları (28 Temmuz 2020’den beri)
- Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (1 Eylül 2023’ten beri)
- Ortaklığın giderilmesi (1 Eylül 2023’ten beri)
- Kat mülkiyeti uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023’ten beri)
- Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar (1 Eylül 2023’ten beri)
Bu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Süreç nasıl işler?
- Başvuru, kural olarak karşı tarafın yerleşim yerindeki veya yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir; arabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder.
- Görüşmelerde taraflar uyuşmazlığı ve beklentilerini anlatır; arabulucu, çözüm seçeneklerinin konuşulmasına yardımcı olur, karar vermez.
- Süreç anlaşma veya anlaşamama ile sona erer ve son tutanak düzenlenir.
Arabuluculuk süreleri uyuşmazlık türüne göre değişir. İş ve kira uyuşmazlıklarında süreç kural olarak üç hafta, ticari uyuşmazlıklarda altı hafta içinde tamamlanır; zorunlu hâllerde bu süreler kanunda öngörülen ölçüde uzatılabilir.
Anlaşma belgesinin etkisi
Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Anlaşılan konular hakkında taraflar daha sonra dava açamaz. Bu nedenle anlaşma metnine hangi alacakların dahil edildiği, ödeme tarihleri ve tutarların açıkça yazılması önemlidir.
Arabuluculukta avukatla katılım
Arabuluculuk görüşmelerine taraflar kendileri veya avukatlarıyla katılabilir. Avukat; alacakların doğru hesaplanması, delil durumunun değerlendirilmesi, anlaşma teklifinin dava riskleriyle karşılaştırılması ve anlaşma belgesinin eksiksiz hazırlanması konularında tarafa destek olur.
İhtiyari arabuluculuk
Zorunlu kapsam dışındaki uyuşmazlıklarda da taraflar anlaşarak arabulucuya başvurabilir. Aile içi mal paylaşımı, ortaklar arası ticari anlaşmazlıklar veya komşuluk ilişkileri gibi, ilişkinin devam etmesinin önemli olduğu durumlarda ihtiyari arabuluculuk dava yoluna göre daha hızlı ve daha az yıpratıcı olabilir. Boşanma gibi kamu düzenine ilişkin konular ise arabuluculuğa elverişli değildir.
Sık sorulan sorular
Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?
Zorunlu arabuluculukta geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Son tutanak düzenlenir ve dava yolu açılır. İşe iade gibi bazı taleplerde, son tutanaktan itibaren dava açma süresi kısadır; bu sürelerin kaçırılmaması gerekir.
Arabuluculuk görüşmeleri gizli midir?
Evet. Arabuluculuk sürecinde yapılan görüşmeler ve sunulan teklifler gizlidir ve kural olarak sonradan açılan davada delil olarak kullanılamaz.
İş ve kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk hakkında ayrıntılı bilgi için iş hukuku ve kira hukuku sayfalarına göz atabilirsiniz.